حقوقی و اجتماعی مهراد

تکلیف مهریه پس از فوت زوج و زوجه

طبق ماده ۹۴۰ قانون مدنی ، هر یک از زن و شوهر پس از فوت دیگری از همدیگر ارث می‎برند و مهریه زن پس از فوت قابل بررسی است.

توارث بین زن و شوهر هنگامی برقرار می‎شود که رابطه زوجیت آنان دائمی باشد و در ازدواج موقت رابطه توارث برقرار نمی‎شود.
اگر شوهر در زمان فوت دارای فرزند یا نوه باشد ، سهم زن یک ‎هشتم و اگر فرزند یا نوه نداشته باشد ، سهم زن یک‎ چهارم از اموال شوهر است و اگر زن فرزند یا نوه داشته باشد ، شوهر یک‎ چهارم و اگر فرزند یا نوه نداشته باشد ، یک‎ دوم اموال زن را به ارث می‎برد و بقیه اموال مابین سایر وراث تقسیم می‎شود .
اگر زن ورثه ‎ای جز شوهر نداشته باشد ، تمام اموال به او خواهد رسید ؛ اما اگر شوهر غیر از زن، ورثه دیگری نداشته باشد ، در صورت نبودن هیچ وارث دیگری، زن فقط یک‎ چهارم از اموال برجای مانده از شوهر را به ارث خواهد برد و بقیه اموال در حکم اموال بلا وارث است و به ولی‎ امر مسلمین می‎رسد تا برابر مقررات شرع با آن رفتار شود.
اگر متوفی دارای چند زن باشد، یک‎ چهارم یا یک‎ هشتم اموال برجای‎ مانده از متوفی ، به همسران او می‎‌رسد که به طور مساوی بین آنان تقسیم می‌شود . اگر شوهر زن خود را با طلاق رجعی مطلقه کند ، هر یک از آنها که قبل از انقضای عده بمیرد ، دیگری از او ارث می‎برد؛ اما اگر فوت یکی از آنها بعد از پایان عده بوده یا طلاق بائن باشد، رابطه توارث برقرار نمی‎شود.
اگر شوهر در زمان بیماری ، همسرش را با هر نوع طلاقی مطلقه کرده و ظرف یک سال از تاریخ طلاق به علت بیماری فوت کند، زن از وی ارث خواهد برد. البته به شرط اینکه زن در این مدت ازدواج دیگری نکرده باشد.
اگر شوهر در حال بیماری زنی را عقد کند و قبل از رابطه زناشویی در همان مرض بمیرد، زن از او ارث نمی‎برد؛ ولی اگر پس از رابطه زناشویی یا بعد از صحت یافتن از آن مرض بمیرد، زن از او ارث می‎برد .
با فوت زن، همه حقوق و مطالبات او به ورثه وی می‎رسد. از جمله حقوق زن مهریه اوست که اگر در زمان حیات ، از شوهر نگرفته باشد، این حق به ورثه ‎اش می‎رسد ؛ از این رو پدر و مادر زن از مهریه وی ارث می‎برند و برای محاسبه مهریه ، سهم شوهر از مبلغ مهریه کسر و مطابق سهم ‏الارث پدر و مادر به آنها داده خواهد شد.
بنابراین زن و ورثه او ، اگر در ایام زناشویی دخول انجام نشده باشد، مالک نصف مهریه ‎اند و اگر دخول انجام شده است مالک تمام مهریه‎‏اند. ولی باید توجه داشت که یکی از ورثه زن ، شوهر و فرزندانش هستند که آنان به‎ علاوه والدین زن ، از مهریه ارث می‎برند.

 مهریه زن پس از فوت شوهر
مهریه مال معین یا چیزی است که جایگزین مال است و در عقد نکاح بر ذمه مرد قرار می‌گیرد و در صورت مطالبه زن ، وی مکلف است مهریه‌اش را بپردازد و این حق ارتباطی به طلاق و نفقه ندارد . حال اگر مرد فوت کند ، تکلیف مهر چیست ؟ به‎ خصوص اگر مهر، وجه رایج باشد، باید بر اساس شاخص سال فوت شوهر مهریه را محاسبه کند یا به نرخ روز و سال مطالبه مهریه ؟
در پاسخ باید گفت اگر زوج فوت کند، زوجه برای مطالبه مهر باید دعوا را به طرفیت ورثه متوفی که ترکه را پذیرفتند، در دادگاه طرح دعوا کند. در پاسخ به سوال دوم باید گفت برابر ماده 3 آیین‎ نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده 1082 قانون مدنی ، در مواردی که مهریه زن پس از فوت باید از ترکه زوج متوفی پرداخت شود، تاریخ فوت مبنای محاسبه قرار می‌‎گیرد.
نکته دیگر اینکه، مهریه با تراضی طرفین تعیین می‎شود و اصولاً مسئولیت پرداخت آن بر عهده شوهر است ، اما گاهی اوقات به لحاظ اینکه زوج با پدرش زندگی می‌‌کند یا نزد او کار می‌کند یا به دلایل دیگر، ممکن است پدر زوج ، پرداخت مهریه زوجه پس از فوت را تعهد کند که در این صورت با مطالبه مهر و اعلام اعسار زوج نسبت به پرداخت مهر، زوجه حق رجوع به پدر زوج را دارد.
در این حالت دیگر شوهر هیچ‎گونه مسئولیتی برای پرداخت مهریه ندارد و پدر مسئولیت پرداخت مهریه را خواهد داشت.

 اثبات بری‎ الذمه شدن از پرداخت مهریه
اگر زنی شوهرش را از پرداخت مهریه بری‎ الذمه کند ، اما مقدار مهریه در عقدنامه نوشته شده و آن را از دفتر اسناد رسمی حذف نکرده باشد و بعد خانم مهریه را مطالبه کند ، بار اثبات این ادعا بر عهده شوهر است که می‎تواند با استفاده از ادله قانونی همچون معرفی شهود، این ادعا را اثبات کند.

 بخشش حق
اگر خانمی بخواهد مهریه اش را قبل از عقد ببخشد ، نمی‎تواند. زیرا تا زمانی که حق به‎ وجود نیامده است ، نمی‎تواند مورد بخشش قرار گیرد و پس از عقد نکاح و تعلق مهریه زن می‎تواند هر مقداری از مهریه خود را که بخواهد ، ببخشد.