آشنایی با انواع جعل در قانون
از جمله جرایمی که در قانون مجازات ، جرم انگاری شده و برای آن، مجازات سنگینی در نظر گرفته شده، جرم جعل است. این جرم در ماده ای جداگانه مورد تعریف قرار نگرفته اما بر اساس قانون، جعل به معنای تغییر، تزویر، تحریف یا مخدوش کردن است و می تواند نسبت به اسناد و مدارک، مهر، اسکناس ها، امضا و مواردی از این قبیل صورت گیرد.
بر اساس قانون مجازات، جرم جعل، دارای انواع مختلفی بوده که جعل مادی و معنوی از جمله این انواع است و هر کدام، مصادیق مخصوص به خود را دارند. از آنجایی که جعل مادی و معنوی، با یکدیگر تفاوت داشته و هر کدام، نحوه اثبات مخصوص به خود را دارند، اطلاع از از تعریف و مصادیق آنها ضروری است.ماده 523 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375 مقرر می دارد : « جعل و تزویر عبارتند از ساختن نوشته یا سند یا ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیر رسمی، خراشیدن یا تراشیدن یا قلم بردن یا الحاق یا محو یا اثبات یا سیاه کردن یا تقدیم یا تاخیر تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی یا الصاق نوشتهای به نوشته دیگر یا به کار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن و نظایر این ها به قصد تقلب.»
جعل کلی
زمانی که شخصی کل یک سند، نوشته یا مهر را بسازد، این عمل جعل کلی خواهد بود. مانند جعل شناسنامه، جعل مدرک تحصیلی، جعل مدارک، جعل اسناد یا جعل نوشته های عادی به صورت کلی و جعل وصیت نامه.
جعل جزئی
جعل جزئی زمانی اتفاق می افتد که شخص بخشی از یک سند یا نوشته را جعل کند. مانند جعل امضا در چک ، جعل مبلغ در قرارداد یا جعل اثر انگشت در وصیت نامه.
جعل مادی
بر اساس این ماده، جعل مادی عبارت است از اقدام به تغییر یا خدشه وارد کردن، محو کردن، تراشیدن و اعمالی از این قبیل با قصد تقلب در ظاهر و صورت اسناد.به عبارتی، در جعل مادی، فرد جاعل اقداماتی عملی و مادی را بر روی ظاهر سند رسمی، عادی و مدارک انجام می دهد و بدین ترتیب در شکل و محتوای آنها با قصد تقلب کردن، تغییر ایجاد می کند.در پاسخ به این پرسش که مثال و مصداق جعل مادی چیست، می توان گفت ، جعل مادی مانند اینکه جاعل، مهر یا امضای کسی را جعل کند یا اینکه بدهی شخصی را که در سند اصلی، 10 میلیون تومان بوده است، با قلم بردن در سند، به صد میلیون تومان تغییر دهد . در واقع ، ساختن نوشته و مهر، خراشیدن و تراشیدن اسناد، قلم بردن، الحاق کردن و محو کردن، از انواع جعل مادی هستند .
جعل مفادی یا معنوی
یکی دیگر از انواع جعل، جعل معنوی یا جعل مفادی است. جعل مفادی یا جعل معنوی، ارتکاب هر یک از اعمالی است که عمدتا در ماده 534 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی آمده است که مقرر می دارد : « هر یک از کارکنان ادارات دولتی و مراجع قضایی و مأموران به خدمات عمومی که در تحریر نوشته ها و قراردادهای راجع به وظایفشان، مرتکب جعل و تزویر شوند ، اعم از اینکه موضوع یا مضمون آن را تغییر دهند یا گفته و نوشته یکی از مقامات رسمی ، مهر یا تقریرات یکی از طرفین را تحریف کنند یا امر باطلی را صحیح یا صحیحی را باطل یا چیزی را که بدان اقرار نشده است، اقرارشده جلوه دهند علاوه بر مجازات های اداری و جبران خسارت وارده به حبس از یک تا پنج سال یا 50 تا 250 میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد . بر اساس این ماده ، جعل معنوی ، تحریف در محتوا و مطالب اسناد، بدون انجام عملی مادی بر روی آنها بوده و صرفاً در مورد سند رسمی قابل انجام است .چرا که اسناد عادی برخلاف اسناد رسمی، با دخالت مستقیم امضاکنندگان سند تنظیم می شوند و بنابراین هیچ یک از طرفین نمی تواند در چارچوب جعل مفادی، ادعا کنند که موضوع اشتباهی ، در سند، صحیح جلوه داده شده است.البته هر یک از طرفین می تواند ادعا کند که امور ذکر شده در سند عادی، در حقیقت محقق نشده است. برای نمونه، شخص می تواند ادعا کند که برخلاف آنچه در سند عادی آمده است، مبلغ معامله دریافت نشده؛ اما این موضوع با جعل شدن سند تفاوت دارد.
در حالی که اگر در ضمن سندی رسمی، مأمور تنظیم کننده سند ، دریافت بهای معامله توسط مشتری را از قول خود، برخلاف واقع اعلام کند، مصادیقی از جعل معنوی رخ داده است و در صورت ادعای جعل نسبت به سند و اثبات آن، فرد جاعل، به مجازات مندرج در ماده 534 محکوم خواهد شد.مصادیق و انواع جعل معنوی، بر اساس ماده 534 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی می تواند شامل تغییر موضوع و مضمون، تغییر گفته یا نوشته یا برعکس، منعکس کردن آن، تحریف گفته ها یا صحیح جلوه دادن امری که باطل و ناصحیح است، باشد.همچنین بر اساس ماده 536 این قانون «هر کس در اسناد یا نوشتههای غیررسمی جعل یا تزویر کند یا با علم به جعل و تزویر، آنها را مورد استفاده قرار دهد، علاوه بر جبران خسارت وارده به حبس از سه ماه تا یک سال یا به 25 میلیون تا 100 میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.
تفاوت جعل مادی و جعل معنوی
بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی، شیوه رسیدگی به اصالت سند، در ادعای جعل مادی و جعل معنوی، یکسان نیست. در حقیقت، در جعل مادی، معمولا اموری مانند تطبیق امضای سند با امضای اسناد مسلم الصدور، دقت در تراشیدگی و امثال آن بررسی می شود.در حالی که در ادعای جعل معنوی، مفاد و عبارات سند، با آنچه که نزد مامور رسمی گفته شده است، محل توجه و بررسی خواهد بود.همچنین جعل مادی، اعمال تغییر در ظاهر اسناد و مدارک با انجام اعمالی نظیر خدشه دار کردن، قلم بردن، محو کردن و تراشیدن بوده؛ در حالی که جعل معنوی شامل تغییر و تحریف در محتوای سند و جلوه دادن آن به گونه ای دیگر، بدون انجام اعمال مادی بر روی ظاهر آن است. جعل مادی در اسناد رسمی و اسناد عادی راه داشته، اما جعل معنوی صرفا در اسناد رسمی راه دارد، چرا که هنگام تنظیم اسناد عادی، هر دوی طرفین حضور دارند و بر متن و محتوای سند تنظیم شده، نظارت کافی داشته و مامور رسمی، دخالتی در تنظیم آن ندارد.
جعل رایانه ای
برای آشنایی با معنی جرم جعل رایانه ای باید به قانون مبارزه با جرایم رایانه ای مراجعه کرد.جرم جعل رایانه ای در این قانون در فصل جرایم علیه صحت و تمامیت داده و سیستم های رایانه ای و مخابراتی آمده است . قانونگذار در ماده 6 قانون جرایم رایانه ای، اقداماتی را عنوان کرده است که ارتکاب آنها، جعل رایانه ای محسوب خواهد شد .« تغییر یا ایجاد داده های قابل استناد یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانه داده به آنها و تغییر داده ها یا علائم موجود در کارت های حافظه یا قابل پردازش در سامانه های رایانه ای یا مخابراتی یا تراشه ها یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانه داده ها یا علائم به آنها. » بنابراین ارتکاب یکی از اعمال فوق، جعل رایانه ای محسوب می شود و مرتکب به مجازات قانونی محکوم خواهد شد.
مجازات جرم جعل رایانه ای
مجازات جرم جعل رایانه ای در همان ماده 6 قانون جرایم رایانه ای مشخص شده است. طبق این ماده هر کس اقدامات فوق را انجام دهد و جاعل رایانه ای باشد، به مجازات زیر محکوم می شود: حبس از یک تا پنج سال؛ جزای نقدی از بیست تا یکصد میلیون ریال یا هر دوی مجازات های فوق در ماده 7 همین قانون آمده است که هر کس با علم به مجعول بودن داده ها یا کارت ها یا تراشه ها از آنها استفاده کند، به مجازات گفته شده در ماده 6 محکوم می شود.
میگویند نوشته ها از گفته ها معتبر ترند ...